МФС Moodle

Изборен предмет на насоката ИИМ за V семестар.

Мерни единици. Мерни системи. Историјат, поставеност, употреба, врски меѓу нив. Преглед на интернационалниот систем за мерни единици (SI). Основни мерни единици, префикси за поголеми и помали единици од основните. Вовед во димензиска анализа. Изведени единици мерки, правила на нивно изведување и врска со основните физички големини и законитости. Повторување и надградба на основни поими, големини и законитости од физика.
Академско пишување. Правила на академско пишување. Структура, правилно користење на литература, цитирање. Плагијаризам и негово избегнување. Вештини на комуницирање.

Основни поими и поделба на хидрауличните турбомашини, струјни основи и равенка за размена на енергија. Работни карактеристики на турбомашините, равенки за сличност, степени на полезно дејство. Методи за проучување на струењето низ турбомашините. Кавитација и кавитациски карактеристики. Моделски испитувања и пресликување на моделските карактеристики. Центрифугални и аксијални пумпи, конструктивни карактеристики, работни перформанси и услови за избор.

ТЕХНОЛОГИЈА НА ОБРАБОТКА СО ДЕФОРМАЦИИ

Обработката на металите со деформации претставува група производни технологии со кои се врши промена на обликот и димензиите на металниот материјал преку пластична деформација, без отстранување материјал и, во основа, без нарушување на неговиот континуитет.

Под дејство на надворешни сили, создадени со користење алати во форма на матрици и патрици, односно алати за ковање, истиснување, влечење жица, валање, обработка на лимови или други средства за деформирање, напрегањата во материјалот ја надминуваат границата на течење. Како резултат, материјалот преминува од еластична во пластична област и по престанувањето на оптоварувањето трајно ја задржува новодобиената форма.

Основни процеси на обработка со деформации

Во зависност од видот на оптоварувањето, температурата и геометријата на производот, најзначајни процеси се:

• валање (rolling) – намалување на дебелината или промена на напречниот пресек со поминување на материјалот меѓу ротирачки валјаци;
• ковање (forging) – обликување под дејство на притисни сили, со слободно ковање или ковање во алат(калапи за ковање);
• истиснување / екструзија (extrusion) – истиснување (протиснување) на материјалот низ отвор на матрица за добивање производи со дефиниран напречен пресек;
• влечење жица (drawing) – провлекување на материјалот низ калибриран отвор за намалување на напречниот пресек, особено кај жици, прачки и цевки;
• свиткување (bending) – промена на геометријата на лимови, профили и цевки со контролирана пластична деформација;
• длабоко извлекување (deep drawing) – трансформација на рамен лим во просторен, најчесто шуплив производ во облик на сад;
• пресување и обликување на лим (sheet-metal forming) – група процеси за сериско и масовно производство на компоненти со сложена геометрија, преку просекување, пробивање и слични операции.

Обработката може да се изведува како ладна, или топла деформација, во зависност од односот помеѓу температурата на обработка и температурата на рекристализација на материјалот.

Зошто обработката со деформации е значајна?

Големата индустриска важност на овие технологии произлегува од можноста за производство на компоненти со висока продуктивност, повторливост и ефикасно искористување на материјалот. За разлика од обработката со режење, кај која дел од почетниот материјал се претвора во струготини, кај обработката со деформации материјалот главно се прераспределува во потребната геометрија.

Дополнително, процесот на деформација може значително да влијае врз микроструктурата и механичките својства на металот. Кај ладната деформација се јавува деформациско зајакнување, односно зголемување на јакоста и тврдоста со истовремено намалување на пластичноста. Кај  деформација на повишени температури, рекристализацијата овозможува големи степени на деформација и формирање поповолна микроструктура.

Затоа, инженерското проектирање на процесите бара разбирање на:

напонско-деформациската состојба → пластичното течење → триењето → температурата → брзината на деформација → својствата на материјалот → геометријата на алатот → силата и работата на деформација → квалитетот на готовиот производ.

Современата Технологија на обработка со деформации не се ограничува само на изборот на преса и алат. Таа вклучува моделирање на пластичното течење, FEM/CAE симулации, оптимизација на алатите и параметрите на процесот, автоматизација, роботизација, контрола на квалитетот и намалување на потрошувачката на материјал и енергија, посебно со новиот развој и Индустрија 4.0

Оттука, обработката со деформации претставува една од фундаменталните технологии на современото машинство и производно инженерство, со широка примена во автомобилската, воздухопловната, железничката, градежната, енергетската и металопреработувачката индустрија.

Нејзината современа цел може да се дефинира како:

„Да се добие потребната геометрија и функционални својства на производот со минимална потрошувачка на материјал и енергија, минимален отпад и максимална продуктивност и квалитет.“

Основни поими на проектирањето; геометриски операции потребни за одредување на продори и пресеци на тела и 
површини; просторна претстава на објекти; технички цртеж и документација 

Модели на цврсти тела. Претставување и помнење на цврсти тела. Видови на постапки за моделирање. Параметризација на моделите. Структура на софтверите за конструирање со помош на компјутер. Операции за моделирање на делови. Спојување на деловите во склоп. Анализа на склоп. Сплајнови и полиномални површини. Параметарски варијанти. Автоматска изработка на работилнички цртежи. Склопни и монтажни цртежи. Симулација. Анимација. Рендерирање. Стандардни делови. Моделирање на делови од лим. Системи за конструирање со помош на компјутери.

Материјали за скицирање; Елементи на скица – подлога, конструкција, погледи, ефекти на светло и сенка, стилови; Скици на производи – техники за презентирање на изгледот и структурата на производот, начинот на функционирање и ракување; Скицирање за фаќање и документирање на идеи ; Дотерување на концептите со примена на рачни и дигитални техники. Тридимензионални техники на презентација на тела во простор: коса проекција, изометрија и перспектива. Техники за рачно презентирање на тела: скицирање, цртање, сенчење

Предметот опфаќа изучување на основните принципи, карактеристики и примена на производните технологии во металопреработувачката индустрија, со посебен акцент на обработките со симнување материјал и со пластична деформација. Се изучуваат физичките и технолошките основи на процесите, влијанието на процесните параметри врз квалитетот на обработката, како и карактеристиките и примената на алатите и машините. Се обработуваат и основните принципи на неконвенционалните постапки на обработка, нумерички управуваните машини (CNC) и современите пристапи во производството.

Целта на предметот е студентите да стекнат основни познавања за производните технологии, алатите и машините што се применуваат во индустријата, како и да се запознаат со нивните технолошки карактеристики и области на примена.

Запознавање со принципите и основните процеси на енергетска конверзија и ефикасност на енергетската конверзија; современи и идни трендови, напредни процеси и системи за енергетска конверзија; конструктивни изведби на котелски постројки; горива, согорување, системи за согорување; енергетски биланс и ефикасност на парни и водогрејни котли; топлиноизменувачки површини и пренос на топлина кај котелските постројки; термичка, аеродинамичка и јакосна прeсметка; парно-кондензни системи; експлоатациски проблеми и влијание на работата на котелските постројки врз околината.

Претставување на севкупноста моделирањето и симулациите во автомобилското инженерство. Оспособеност за
моделирање, симулација и анализа на основни математички, и комплексни виртуелни механички модели на возила за
истражување на вертикалната и на хоризонталната динамика на возилата. Испитување и оцена на удобноста,
управливоста и стабилноста на возилата преку анализа на моделите.

Предметот опфаќа изучување на видовите, конструкцијата и техничко-технолошките карактеристики на машините и алатите за обработка на материјали со пластична деформација. Се изучуваат механички и хидраулични преси, ковачки машини и друга опрема за обликување, како и алатите за волуменско обликување и обработка на лимови. Посебно внимание се посветува на алатите за ковање, истиснување, валање, влечење, сечење, просекување, пробивање, свиткување и длабоко извлекување. Студентите се запознаваат со основните конструкциски елементи на алатите, изборот на материјали и стандардни делови, димензионирањето, толеранциите и принципите на проектирање со примена на компјутерски поддржано проектирање (CAD). Предметот ги опфаќа и критериумите за избор и усогласување на машините и алатите според барањата на производниот процес, подготовката на техничка документација и понуди за изработка, како и основите на монтажа, експлоатација, одржување и безбедно ракување.

Технички гасови. Начини на добивање, примена, основни физички и хемиски карактеристики; термодинамички пресметки: состојба, промена на состојбата, компримирање, експанзија, раздвојување на гасни смеси; криогени и адсорпциони системи за втечнување и раздвојување на технички гасови; складирање и транспорт на технички гасови; гасни горива; гасни системи; гасоводни мрежи, мерно регулациони станици; експлоатација на системи со технички гасови. Компресорски станици – клипно компресорски, турбокомпресорски, завојно компресорски; системи за ладење, сушење, филтрирање и складирање; проектирање на компресорски станици; експлоатација и одржување.